Kredi Kartı Ekstresiyle Yüzleşme Anı veya Modern Zamanların Korku Filmi

Çocukken korku filmlerinden, perili köşklerden ya da karanlık sokaklardan korkardık. Büyüdüğümüzde ise hayatın en büyük gerilim öğesinin, ay sonu telefon ekranına düşen o üç harfli bildirim olduğunu anladık: Ekstre. Cüzdanımızda kâğıt para taşıma devrinin çoktan kapandığı, her şeyin plastik bir kartın üzerindeki 16 haneli rakamdan ve o sihirli temassızlık özelliğinden ibaret olduğu bir çağda yaşıyoruz. Marketten aldığımız bir şişe sudan internetten sipariş ettiğimiz o 'aslında hiç ihtiyacımız olmayan' akıllı ev aletine kadar her şey, görünmez birer borç senedine dönüşüyor.

Masa başından bakıp hayatın bu ekonomik absürtlüğünü düşünmemek elde değil. Eskiden cüzdanından kağıt parayı çıkaran, o paranın azaldığını fiziksel olarak gören ve kasaya uzatırken içinden hafif bir sızı geçen bir insan psikolojisi vardı. Şimdi ise harcarken elinizden hiçbir somut şey çıkmıyor. Sadece o şık, mat tasarımlı kartı cihaza yaklaştırıyor ve kibar bir 'bip' sesi duyuyorsunuz. Para harcamak o kadar kolay, o kadar soyut ve o kadar hissizleştirilmiş bir eyleme dönüştü ki, kartı okuturken adeta bir video oyununda sanal altın harcıyor gibi hissediyorsunuz. Asıl trajedi, her ayın belirli bir gününde cep telefonuna gelen o SMS ile başlayıp mobil bankacılık uygulamasını açtığınız saniyede patlak veriyor.

Masa başından bakıp ekranı kaydırırken yaşanan o anlık şok, muhtemelen tıpta yeni bir sendrom olarak tanımlanmalıdır. Gözleriniz ekrandaki o devasa rakama kilitlenir. İçinizden hemen bir inkâr ve savunma mekanizması devreye girer: 'Ben bu kadar harcamış olamam, kesin sistemde bir hata var, birileri kartımı kopyaladı, bu rakamda kesin bir yanlışlık var!' Bilgisayar ekranında veya telefonda gezinirken, harcamaların dökümüne tek tek bakmaya başlarsınız. Ancak kalemi kaleme, kalemi dijital harcama dökümüne vurduğunuzda gerçeğin o kadar da yabancı olmadığını acı bir tebessümle anlarsınız.

Üçüncü kahve kupası, 'kampanyada kaçmaz' diye alınan ama dolapta etiketleriyle duran o kıyafet, 'nasıl olsa gelecek ayın maaşından öderim' rahatlığıyla basılan o online sepetler... Hepsi sıra sıra dizilmiş, o büyük hesap gününü beklemektedir. Her kalemin altında yatan küçük bahaneler, ekrana yansıyan o toplam rakamın karşısında eriyip gider. O an anlarsınız ki, dijital çağın konforu bize bedavaya sunulmamış; sadece faturası ay sonunda faiziyle kesilmek üzere ertelenmiştir.

İşin en absürt kısmı da bankaların sunduğu o 'asgari ödeme' tuzaklarıdır. Bankalar size sanki çok büyük bir lütufmuş ve hayat kurtarıcı bir can simidiymiş gibi o düşük tutarı gösterir. Siz de içten içe kendinizi kandırırsınız: 'Tamam, bu ay asgariyi ödeyeyim, önümüzdeki ay borcun tamamını kapatırım.' Oysa o asgari ödeme dediğiniz şey, finans dünyasının modern kölelik sözleşmesidir. Ana borç yerinde sayarken, faizlerin kartopu gibi büyüdüğü, her ay aynı kısır döngünün tekrarlandığı o görünmez çark, bütçenizi yavaş yavaş yutmaya başlar.

Neticede, ekonomi denilen o soyut dev, her ay sonunda bütçemizle masaya oturur ve bizden hesabı sorar. Bir dahaki sefere o plastik kartı cihaza okuturken, o neşeli 'bip' sesinin aslında cüzdanınızdan ve ömrünüzden eksilen nakit hayat enerjisinin sayacı olduğunu hatırlamakta büyük fayda var. Ya da en azından, ekstreyi açmadan önce yanınıza bir bardak soğuk su alıp derin bir nefes almak... Çünkü dijital çağda para harcamak sadece bir saniye sürerken, o parayı geri kazanmak koca bir ömrün mesaisi ve modern insanın en sessiz iç savaşıdır.