ANKARA: MİLLÎ İRADENİN ŞEHRİ

Bir şehri tarihî yapan yalnızca surları, sarayları, meydanları veya üzerinde yaşanan yüzyıllar değildir. Bazen bir şehir, milletin en zor günlerinde üstlendiği sorumlulukla tarihe geçer. Ankara’nın hikâyesi, tam da böyle bir hikâyedir.

13 Ekim 1923’te Türkiye’nin başkenti ilan edilen Ankara, bu unvanı yalnızca coğrafi konumuyla kazanmadı. Onu başkentliğe taşıyan asıl güç, Millî Mücadele yıllarında millet iradesinin merkezi hâline gelmesiydi.

Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, bağımsızlık mücadelesini yürütmek üzere Ankara’ya geldiklerinde önlerinde kolay bir yol yoktu. Ülke savaşlardan çıkmış, işgal tehlikesiyle karşı karşıya kalmış, devletin geleceği belirsizleşmişti. Buna rağmen bağımsızlık düşüncesi terk edilmedi.

27 Aralık 1919’da Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara’ya gelişi, şehrin tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Ankara, kısa süre içinde Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî merkezi hâline geldi. Anadolu’nun farklı bölgelerinden gelen temsilciler, milletin kaderine ilişkin kararları burada almaya başladı.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılması, bu sürecin en önemli dönüm noktalarından biriydi. Çünkü artık mücadele yalnızca cephelerde yürütülmüyor; milletin temsilcileri, savaşın sevk ve idaresinden devletin geleceğine kadar pek çok konuda karar veriyordu.

Meclisin Ankara’da açılması, şehrin başkentliğini resmî karardan önce fiilen başlatmıştı. Ankara, yeni devletin yönetim merkezine dönüşmüş; bağımsızlık düşüncesi burada kurumsal bir kimlik kazanmıştı.

Peki, Ankara’nın diğer şehirlerden farkı neydi?

Elbette Anadolu’nun başka şehirleri de Millî Mücadele’ye önemli katkılar sundu. Her bölgenin, her şehrin ve her insanın bağımsızlık mücadelesinde ayrı bir yeri vardı. Ankara’nın farklılığı, bu mücadelenin ortak karar merkezine dönüşmesiydi. Burada alınan kararlar ülkenin tamamını ilgilendiriyor, Meclis millet adına sorumluluk üstleniyordu.

Başkent tercihi bu nedenle bir şehre ayrıcalık tanımaktan ibaret değildi. Ankara, bütün ülkenin yönetimini üstlenecek ortak merkez olarak belirlendi.

9 Ekim 1923’te İsmet Paşa ve arkadaşlarının sunduğu teklifin 13 Ekim’de kabul edilmesiyle bu durum resmiyet kazandı. Cumhuriyet’in ilanından önce alınan bu karar, yeni devletin yönetim merkezini açık biçimde ortaya koyuyordu.

Ankara’nın başkent oluşu, millî egemenlik kavramıyla da yakından ilişkilidir. Başkentin anlamı, yalnızca devlet kurumlarının bir şehirde toplanması değildir. Asıl mesele, bu kurumların hangi iradeye dayandığı ve kimin adına görev yaptığıdır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Ankara’da açılmasıyla ortaya çıkan siyasi mesaj açıktı: Milletin geleceğine ilişkin kararlar, milletin temsilcileri tarafından alınacaktı.

Bugün başkent Ankara’nın sokaklarında dolaşırken bu tarihî mirası her zaman fark etmeyebiliriz. Trafik, yoğunluk, şehir hayatının telaşı ve günlük sorunlar bazen geçmişin sesini bastırabilir. Oysa Ankara’nın tarihî kimliği, modern binaların arkasında yaşamaya devam ediyor.

Meclis binaları, Cumhuriyet’in ilk döneminden kalan yapılar, Anıtkabir ve kentin tarihî mekânları, yalnızca ziyaret edilecek yerler değildir. Bunlar, bağımsızlığın hangi şartlarda kazanıldığını ve devletin hangi mücadelelerden doğduğunu hatırlatan ortak hafıza alanlarıdır.

Ankara’ya sahip çıkmak, yalnızca şehrin yollarını, parklarını ve binalarını korumak anlamına gelmez. Millî iradeye, demokratik kurumlara, adalete, bilime ve ortak geleceğe sahip çıkmak da bu sorumluluğun bir parçasıdır.

13 Ekim, bu nedenle Ankara’nın olduğu kadar bütün Türkiye’nin de tarihidir. Çünkü başkent, yalnızca Ankaralıların değil, bütün milletin ortak değeridir.

Bir milletin hafızası canlı kaldığı sürece şehirler de anlamını korur. Ankara’nın en büyük zenginliği, bağımsızlığın ve millî iradenin tarihine tanıklık etmiş olmasıdır.

13 Ekim 1923’te alınan karar, bir şehre unvan vermekten öte, milletin kendi geleceğini kendi iradesiyle kurma kararlılığını ilan etmiştir.

Adnan Fişenk 
Gazeteci- Yazar 
Parlamento Muhabiri 
TBMM Temsilcisi